HomeStudyTrước khi bắt đầu
Chương V chuyển sang một mạch mới: thống kê. Trước khi vẽ biểu đồ hay tính toán, phải biết thu thập dữ liệu thế nào và dữ liệu thuộc loại gì. Sau bài này em làm được 5 việc:
- Chọn cách thu thập dữ liệu phù hợp: quan sát, phỏng vấn, lập phiếu hỏi, lấy từ nguồn có sẵn.
- Phân loại dữ liệu: định lượng (số) và định tính (không là số); định tính có hay không sắp được thứ tự.
- Đọc bảng thống kê: đếm, cộng, tính trung bình.
- Nhận biết dữ liệu có đại diện cho toàn bộ đối tượng hay không.
- Phát hiện dữ liệu không hợp lí.
Nhãn: Lớp 7 là kiến thức trong sách; Nâng cao là mở rộng ngoài sách, hay gặp trong đề trường chuyên.
Nhớ lại lớp 6
Thu thập, tổ chức dữ liệu Lớp 6 · Chương IX
Em đã lập bảng thống kê, đọc biểu đồ tranh, biểu đồ cột. Lớp 7 học thêm cách phân loại dữ liệu và kiểm tra dữ liệu có đáng tin hay không.
1Thu thập và phân loại dữ liệu Lớp 7
Thu thập dữ liệu
Dữ liệu có thể thu thập bằng: quan sát (đếm số xe qua cổng trường), làm thí nghiệm, đo đạc (đo chiều cao), phỏng vấn, lập phiếu hỏi (hỏi món ăn yêu thích), hoặc lấy từ nguồn có sẵn: văn bản, bảng biểu, sách báo, Internet.
Phân loại dữ liệu
Dữ liệu là số (số liệu) còn gọi là dữ liệu định lượng: chiều cao, cân nặng, điểm số, số anh chị em.
Dữ liệu không là số còn gọi là dữ liệu định tính: màu sắc, môn học yêu thích, xếp loại. Dữ liệu định tính chia thành hai loại: không sắp được thứ tự (màu sắc, quê quán) và sắp được thứ tự (tốt – khá – đạt; rất thích – thích – không thích).
Phân loại một cột dữ liệu: hiểu từng bước
- Bước 1
Đọc các giá trị của cột. Ví dụ bảng ở Hình 2: cột "Chiều cao (cm)" có các giá trị 150, 145, 152, 148.
- Bước 2
Hỏi: đó có phải số đo hoặc số đếm không? Chiều cao là số đo: định lượng. "Toán, Văn, Anh" không là số: định tính.
- Bước 3
Với dữ liệu định tính, hỏi tiếp: sắp được thứ tự không? "Thường xuyên – thỉnh thoảng – không bao giờ" sắp được từ nhiều đến ít
"Toán, Văn, Anh" thì không.
- Bước 4
Kiểm tra bằng phép tính. Chỉ dữ liệu định lượng mới cộng, tính trung bình được: chiều cao trung bình \((150 + 145 + 152 + 148) : 4 = 148{,}75\) cm
Không ai tính "trung bình của Toán và Văn".
Cột "Số bạn tự đánh giá: 20, 10, 6, 4" là định tính vì bảng nói về "khả năng nấu ăn".
Phân loại từng cột riêng: "Khả năng nấu ăn" (không đạt, đạt, giỏi, xuất sắc) là định tính; "Số bạn" (20, 10, 6, 4) là số đếm nên là định lượng.
Ghi nhớ
ĐỊNH LƯỢNG LÀ SỐ (ĐO, ĐẾM) · ĐỊNH TÍNH KHÔNG LÀ SỐ · PHÂN LOẠI TỪNG CỘT CỦA BẢNG
2Tính đại diện của dữ liệu Lớp 7
Tính đại diện
Để đưa ra kết luận hợp lí, dữ liệu thu được phải đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ đối tượng đang được quan tâm: nhóm được hỏi phải có đủ các thành phần của toàn bộ đối tượng.
Hỏi 20 bạn trong câu lạc bộ bóng đá, 18 bạn thích bóng đá, kết luận "90% học sinh trường thích bóng đá".
Các bạn trong câu lạc bộ bóng đá dĩ nhiên thích bóng đá; nhóm này không đại diện cho cả trường. Phải chọn ngẫu nhiên học sinh ở mọi lớp.
Ghi nhớ
AI ĐƯỢC HỎI, KẾT LUẬN NÓI VỀ AI? · NHÓM HỎI PHẢI ĐỦ THÀNH PHẦN, CHỌN NGẪU NHIÊN
3Tính hợp lí của dữ liệu Lớp 7
Dấu hiệu dữ liệu không hợp lí
Tổng các tỉ lệ phần trăm khác \(100\%\); tổng các phần lớn hơn tổng số; giá trị vô lí với thực tế (tuổi học sinh lớp 7 là 3, chiều cao 300 cm); dữ liệu không đúng loại (ghi "xanh" vào cột cân nặng).
Ví dụ: một lớp 35 học sinh mà tổng số bạn ở các mức xếp loại là 37: dữ liệu không hợp lí.
Ghi nhớ
TỔNG TỈ LỆ 100% · PHẦN KHÔNG LỚN HƠN TOÀN THỂ · GIÁ TRỊ KHÔNG VÔ LÍ
🎯 Đề cương trường chuyên Trần Đại Nghĩa
Đề cương §17 cho bảng thống kê rồi hỏi: dữ liệu nào định tính, dữ liệu nào định lượng; đếm, tính tổng, tính trung bình; dữ liệu có đại diện không (Bài 5: chỉ khảo sát học sinh nam). Khi trả lời "định tính hay định lượng", nêu tên từng cột và lý do ngắn: "là số đo / số đếm" hoặc "không là số".
Tổng kết
Năm điều cần nhớ
- Cách thu thập: quan sát, đo đạc, phỏng vấn, phiếu hỏi, nguồn có sẵn.
- Định lượng = là số (đo, đếm); định tính = không là số.
- Định tính có loại sắp được thứ tự (mức độ, xếp loại) và loại không sắp được (màu, tên).
- Chỉ tính toán (tổng, trung bình) trên dữ liệu định lượng.
- Kết luận chỉ đúng khi dữ liệu đại diện và hợp lí.
Cột "STT" trong bảng có phải dữ liệu định lượng không?
Không cần xét: STT chỉ là số thứ tự để đánh dấu các dòng, không phải dữ liệu thu thập được về đối tượng. Khi phân loại, bỏ qua cột STT.
Tại sao phải biết dữ liệu định tính có sắp được thứ tự không?
Vì khi lập bảng, vẽ biểu đồ, dữ liệu sắp được thứ tự nên xếp theo thứ tự đó (không đạt → đạt → giỏi → xuất sắc) để dễ đọc và so sánh.
Hỏi bao nhiêu người thì đủ đại diện?
Không có con số cố định. Điều quan trọng là nhóm được hỏi có đủ các thành phần (nam và nữ, các lớp, các khối…) và được chọn ngẫu nhiên, không thiên về một nhóm.